Czym jest niskie poczucie własnej wartości?

Każdy ma momenty kiedy brakuje mu pewności siebie, wątpi w swoje umiejętności lub myśli o sobie negatywnie.  Jeśli nie jesteś pewny czy dotyczy Cię problem niskiej samooceny – ten artykuł jest dla ciebie. Dowiesz się czym jest niska samoocena oraz jaki może mieć wpływ na funkcjonowanie.

Czym jest niska samoocena?

Zanim dowiesz się czym jest niska samoocena, zacznijmy od rozumienia terminu „samoocena”. Może słyszałeś zwroty takie jak „wizerunek własnej osoby”, „pojęcie siebie”, „postrzeganie samego siebie”. Wszystkie te zwroty odnoszą się do aspektów sposobu, w jaki widzimy samych siebie, i do wartości, jaką przypisujemy sobie jako osobie.

Zanim zaczniesz czytać dalej, poświęć kilka minut na krótki opis swojej osoby.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Jak się opisałeś? Jakich słów użyłeś? Czy twój opis siebie jest pozytywny, negatywny czy neutralny? Jaką wartość pokładasz w sobie jako osobie? Czy jej wydźwięk jest pozytywny, negatywny czy neutralny?

Czym jest niska samoocena?

Czy bywasz sobą rozczarowany lub jesteś nieszczęśliwy z tego jaką jesteś osobą? Czy kiedykolwiek myślałeś o sobie, że jesteś głupi, słaby, nie dość dobry, posiadający deficyty, gorszy od innych, bezużyteczny, bezwartościowy, nieatrakcyjny, brzydki, nie wart kochania, przegrany? Czasem używamy tych słów w stosunku do siebie, zwłaszcza gdy przechodzimy przez trudną lub stresującą sytuację. Jeśli jednak często myślisz o sobie w ten sposób, możesz mieć problem z niską samooceną.

Niska samoocena to ogólnie negatywna opinia o sobie, ocenianie siebie w sposób negatywny, niedocenianie siebie i przypisywanie sobie jako osobie niewielkiej wartości.

Spójrzmy na kilka przykładów tego, w jaki sposób opisują siebie ludzie z niską samooceną:

„Denerwuje się gdy rozmawiam z obcymi ludźmi na imprezach. Jestem nieudolny społecznie i nie cierpię tego!”, „Nie zrozumiałem wszystkiego co powiedział instruktor. Jestem po prostu głupi!”, „Mam nadwagę. Jestem brzydki i gruby.”, „Jestem nieważny.”, „Jestem frajerem.”, „Nie da się mnie kochać.”, „Nie jestem dość dobry.”

Osoby z niskim poczuciem własnej wartości mają negatywne kluczowe przekonania na własny temat – kluczowe poglądy na temat tego jaką osobą jesteśmy (o tym czym są przekonania kluczowe przeczytasz w artykule „Psychoedukacja dla pacjenta czyli psychoterapia poznawczo-behawioralna w pigułce”). Mogą wydawać się prawdą o tobie. Jednak bardziej prawdopodobnie są one właściwie opiniami, a nie faktami – wnioskami na własny temat, do których doszedłeś w oparciu o swoje doświadczenia życiowe, a zwłaszcza otrzymywane przez siebie lub innych komunikaty, jakiego rodzaju osobą jesteś. Jeśli twoje doświadczenia były ogólnie pozytywne, twoje przekonania o sobie będą prawdopodobnie pozytywne. Jeśli były ogólnie negatywne to i twoje przekonania najprawdopodobniej będą negatywne. Takie negatywne przekonania mogą zniekształcać i wpływać negatywnie na wiele aspektów twojego życia.

Bazując na tym co przeczytałeś, myślisz, że problem niskiej samooceny dotyczy ciebie? Często myślisz o sobie negatywnie?

Wpływ niskiego poczucia własnej wartości na osobę

Niska samoocena wpływa na wiele obszarów naszego funkcjonowania. Osoba z niską samooceną prawdopodobnie mówi o sobie w negatywny sposób. Może się krytykować, żartować z siebie w negatywny sposób. Może w siebie wątpić, obwiniać, lekceważyć pozytywy i skupiać się na słabościach i wadach. Jeśli ktoś ją komplementuje, zwykle umniejsza własne zasługi mówiąc „miałem szczęście”, „to było proste”. Skupia się na własnych niedoskonałościach, wadach, obszarach, w których nie jest dobra. Wydaje się smutna, nieśmiała, zalękniona lub mająca wszystkiego dość i sfrustrowana. Ma trudności w wyrażaniu własnej opinii i potrzeb, może nawet reagować agresywnie.

Oznaki niskiej samooceny można odkryć w wielu obszarach. Wpływa ona na wiele sfer życia. Niska samoocena może wpływać na osiągnięcia w pracy lub szkole. Taka osoba może działać poniżej swoich możliwości i unikać wyzwań lub przeciwnie – jej perfekcjonizm skłania ją do nieustannej ciężkiej pracy, w lęku przed porażką lub tym, że inni odkryją, że brakuje jej umiejętności. Takim osobom trudno jest uwierzyć, że ich dobre rezultaty są wynikiem ich własnych umiejętności i mocnych stron.

W relacjach z innymi osoby z niskim poczuciem własnej wartości mogą cierpieć z powodu nadmiernej wrażliwości na krytykę lub dezaprobatę, skłonności do zadowalania innych, często kosztem swoich potrzeb. Mogą być nieśmiałe i wycofywać się z kontaktów towarzyskich lub przeciwnie, przyjmować maskę duszy towarzystwa, z obawy o utratę relacji. Często nie potrafią się obronić w sytuacjach krytyki lub nadużycia.

Osoby z niską samooceną mogą nie angażować się w zajęcia w ich wolnym czasie, z uwagi na myśli, że nie zasługują na nagrody czy przyjemności, odpoczynek czy zabawę. Zwykle unikają sytuacji, w których mogą być poddane ocenie (sport, sztuka, taniec, udział w zawodach, wystawach).

Osoby z niską samooceną zwykle nie dbają o siebie we właściwy sposób. Ludzie, którzy nie cenią swojej osoby mogą nadmiernie spożywać alkohol lub narkotyki. Mogą nie zawracać sobie głowy kupowaniem nowych ubrań, bo nie wierzą, że mogą dobrze wyglądać. Nie dbają o siebie adekwatnie w chorobie, zwlekają z pójściem do lekarza. Może być również przeciwnie – mogą spędzać godziny na dbaniu o siebie, przekonani, że jest to jedyny sposób, żeby być atrakcyjnym dla innych.

Jeśli masz problem z niską samooceną, poświęć teraz kilka minut na zastanowienie się jak ten problem na ciebie wpływa.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Problem niskiej samooceny

Niskie poczucie własnej wartości może być aspektem aktualnych problemów. Jeśli cierpisz na kliniczną depresję to niskie poczucie własnej wartości może być częścią tej choroby. Negatywne przekonania o sobie, przyszłości i świecie to tzw. triada Becka – jeden z głównych objawów depresji. Za oznaki klinicznej depresji uznaje się:

  • Obniżony nastrój (ciągłe uczucie smutku, przygnębienia, pustki)
  • Ogólne obniżenie zdolności przeżywania przyjemności i zainteresowania
  • Zmiany apetytu i/lub wagi (wzrost lub spadek)
  • Zmiany wzorca snu (bezsenność lub nadmierna senność)
  • Spadek aktywności lub nadmierny niepokój
  • Uczucie zmęczenia lub braku energii
  • Silne poczucie winy lub braku wartości
  • Trudności w koncentrowaniu się, jasnym myśleniu i podejmowaniu decyzji
  • Poczucie, że sprawy mają się tak źle, że równie dobrze mogłoby się umrzeć lub zrobić sobie krzywdę

Depresja wymaga leczenia. W takiej sytuacji należy poszukiwać pomocy specjalistów: psychiatry i psychologa. Jeśli twoja niska samoocena pojawiła się odkąd cierpisz na depresję to szukanie psychoterapeuty i odbycie psychoterapii powinno stać się twoim priorytetem. Skuteczne leczenie depresji może przywrócić twoją wartość siebie, nawet bez potrzeby osobnej pracy nad problemem niskiego poczucia własnej wartości. Psychoterapia poznawczo-behawioralna ma udokumentowaną w badaniach naukowych skuteczność leczenia depresji i zaburzeń lękowych.

Niskie poczucie własnej wartości może być również wynikiem innych problemów. Często pojawia się, gdy przeżywamy trudny lub stresujący okres w życiu. Długotrwale problemy lękowe takie jak: ataki paniki, nadmierne martwienie się mogą powodować ograniczenia w funkcjonowaniu osoby i tym samym obniżać jej poczucie własnej wartości. Podobny wpływ mogą mieć długotrwałe problemy w relacjach, poważny stres, przewlekły ból lub poważna choroba. W takim przypadku stawienie czoła przyczynie problemu (np. leczenie ataków paniki) może stanowić najskuteczniejsze jego rozwiązanie.

Czasami niskie poczucie wartości jest predyktorem występowania innych problemów i jednocześnie je podtrzymuje. Może przyczynić się do występowania szeregu trudności takich jak: depresja, myśli samobójcze, zaburzenia odżywiania, fobia społeczna. W takich przypadkach praca terapeutyczna z terapeutą będzie poświęcona zarówno na leczenie właściwego zaburzenia jak i problemu niskiego poczucia własnej wartości.

 

Autor: Katarzyna Staroń psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny

Źródło:

http://www.cci.health.wa.gov.au/ improving self-esteem

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *